گذری بر تاریخ فلسفه سیاسی (شماره دوازده):  سن گرگوار (540-604 ب م)

هیچ یک از پیشوایان و متفکرین مسیحی تا دو قرن بعد از تاسیس قانونی کلیسا در فرضیه های خود به حدود امتیازات حکومت تجاوز ننموده ولی طرفداریی قوی هم از دولت نکرده اند. در میان پدران مسیحیت اولین کسی که به طرفداری شدید دولت برخاسته و حرمت و احترام زمامداران دنیوی و لزوم اطاعت را برای مردم واجب میشمارد سن گرگوار است که وی را پدر تشکیلاتی پاپی قرون وسطی مینامند. وی متولد رم است و اظهار داشت به وی الهام شده که باید حیات خانقاه را بپذیرد. لذا در 547 منازل خود را به خانقاه تبدیل کرده و ریاست آنرا بر عهده میگیرد.

او تنها کسی است که در میان آباء کلیسا از حرمت زمامدار سیاسی صحبت میکند. البته دلیل این امر آن است که فیلسوفان مذهبی قبل از وی خود به قدرت سیاسی نرسیده و در مقابل ایشان زمامداران مقتدر سیاسی وجود داشته، طبیعتا دولت را دنیوی و پست شمرده ولی اطاعت آن را هم لازم داشته. اما گرگوار چون خود مقام سیاسی را به چنگ می آورد قدمی فراتر گذاشته و حرمت مذهبی برای زمامدار سیاسی قائل میگردد. بنابراین، گرگوار هم قدرت سیاسی داشته و هم قدرت مذهبی.

از نوشته های بهاءالدین پازارگاد چنین مشخص است که گرگوار زمامدار شریر را نیز واجب الطاعت می داند و معتقد است که مردم در برابر زمامدار سیاسی باید سکوت و خاموش بوده و بردباری را نیز به مردم توصیه میکند. وی می گوید مردم نه تنها باید مطیع زمامدار سیاسی باشند بلکه نباید درباره طرز زندگی زمامداران تفکر و قضاوت یا انتقاد نمایند.

از طرف دیگر باید این نکته را هم متذکر شویم که ظهور فرضیه حرمت حکومت در زمانی که آنارشی ایجاد خطری بزرگتر از خطر کنترل کلیسا از طرف امپراطور مینمود چندان غیر طبیعی به نظر نمی رسید و به عقیده مفسرین فلسفه سیاسی ظهور چنین عقیده ای نتیجه سیر تاریخی و لازمه اوضاع زمان بوده است.

او معتقد است که نه تنها قدرت زمامدار ناشی از پروردگار است بلکه هیچ چیز و هیچ کس بالاتر از امپراطور نیست به جزء خداوند و دیگر اینکه اعمال زمامدار در تحلیل نهایی مربوط است به وجدان وی و رابطه آن با خدا.

این یادداشت خلاصه ای از فلسفه سیاسی سن گرگوار میباشد که از کتاب دکتر بهاءالدین پازارگاد جلد اول تاریخ فلسفه سیاسی گرفته شده است.  www.ahmadrezataheri.org