خدا، پادشاه، و حکومتداری در قرون وسطی
احمد رضا طاهری
در قرون وسطی 1 عموما مردم معتقد بودند که تمام قوانین جاودانی صحیح و در بعضی موارد مقدس و مانند چیزی که از طرف خدا نازل شده باشد شناخته و آن را یک نیروی جهانی در همه جا حاضر میشمردند.
معمولا کلیه مسائل روزمره مردم بوسیله رسوم کهنه و عادات و سنت حل و فصل میشد. مردم بر این باور بودند که شاهان بواسطه توفیق الهی و مشیت خداوندی به سلطنت رسیده اند. 2 بعنوان مثال، هنگامیکه لوی پرهیزگار Louis the pious در سال 817 میخواست پسر ارشد خود را رسما ولیعهد خویش معرفی کند و برای سایر فرزندان خود نیز مراتبی قائل شود در خطبه خویش در مجلس جشنی که منعقد داشته چنین میگوید "مجمع مقدس و جمعیت مردم ما طبق رسوم جمع آمدند و ناگهان بوسیله الهام آسمانی رعایای وفادار ما نظر دادند که موضوع جانشینی سلطنت با اجازه خداوند صلح فیصله یابد. آنگاه پس از سه روز روزه گرفتن و دعا و نماز گذاشتن بنا به اراده خدا و چنانچه ما معتقدیم میل ما تعلق گرفت و مردم هم موافقت و اراده کردند در انتخاب لوتایر Lothair محبوب و فرزند ارشد ما. بنابراین، با راهنمایی خداوند و بواسطه اراده مردم وی باید جانشین ما در امپراطوری گردد." 3 در قرون وسطی ما شاهد صدها مورد از این نوع هستیم.
در چنین شرایطی شاه را از طرف خدا دانسته و مقاومت در برابر وی را نامشروع میپنداشتند. این رسم نه تنها در غرب بلکه در بسیاری از مناطق دیگر در قرون وسطی و حتی در زمان معاصر رایج بوده و است. وجود چنین سیستمی در غرب تا "دوره روشنگری" یا Enlightenment معمول بوده است. پس از آن ایدئولوژی های دیگر مانند لیبرالیسم جهت مبارزه با این سیستم وارد فلسفه سیاسی گردیدند.
(1) قرون وسطی به دوره ای گفته میشود که از سال 350 میلادی تا حدود سال 1450 میلادی در تاریخ اروپا وجود داشته است. پس از پایان این دوره، دولتها یا حکومتهای مدرن بوجود آمدند و به تدریج دانشگاه ها بر صحنه آمدند.
(2) برای اطلاعات بیشتر مراجعه شود به دکتر بهاء الدین پازارگاد، تاریخ فلسفه سیاسی، شماره اول (انتشارات زوار، سال 1381)، صفحه های 292-307.
(3) ای. اف. هندرسون، اسناد منتخبه تاریخی قرون وسطی، چاپ 1892 میلادی، صفحه 102.
سایت شخصی دکتر احمد رضا طاهری www.ahmadrezataheri.org
